Bestuur en toezicht

Registerloodsen adviseren kapiteins over de te voeren navigatie en treden met diens toestemming op als verkeersdeelnemer. Zo wordt een kapitein terzijde gestaan door een lokaal bekende, goed opgeleide en professionele dienstverlener bij het navigeren en manoeuvreren van zijn schip. Registerloodsen dragen daarmee bij aan een veilige, doelmatige en efficiënte afhandeling van het scheepvaartverkeer op de loodsplichtige scheepvaartwegen.

Het Loodswezen is de algemene noemer waaronder een aantal organisaties gezamenlijk een doelmatige loodsdienstverlening verzorgt. Het Loodswezen bestaat uit een beroeps- en bedrijfsorganisatie.

De beroepsorganisatie bestaat uit de Nederlandse Loodsencorporatie en de vier Regionale Loodsencorporaties Noord, Amsterdam-IJmond, Rotterdam-Rijnmond en Scheldemonden. Daarnaast is er een stichting om de opleidingen van loodsen te verzorgen en de deskundigheid en kwaliteit van het beroep te bevorderen (STODEL). Deze organisaties geven invulling aan wettelijke taken voor de beroepsuitoefening en de kwaliteit daarvan, de vakbekwaamheid van de loods, de bevoegdheden, de dienstverlening en de opleiding van (toekomstige) loodsen.

De bedrijfsorganisatie bestaat uit Nederlands Loodswezen B.V., Loodswezen Materieel B.V., Kenniscentrum Loodswezen B.V. en drie (stille) maatschappen: Loodsenassociatie Amsterdam-IJmond, Loodsenassociatie Rotterdam-Rijnmond/Noord en Loodsenassociatie Scheldemonden. Nederlands Loodswezen B.V. geeft invulling aan de dienstverlening op het gebied van vlootbeheer, onderhoud, logistiek, planning en administratie bij het loodsen en het beloodsen van zeeschepen en de inning van het loodsgeld. Loodswezen Materieel B.V. is juridisch eigenaar van de vloot. De loodsenassociaties zijn de samenwerkingsverbanden van de registerloodsen. Deze worden beheerd door het Nederlands Loodswezen B.V. en zijn verantwoordelijk voor het doen loodsen van zeeschepen. De activiteiten die niet direct gericht zijn op het loodsen en beloodsen, zoals het bieden van nautische expertise aan de maritieme sector in binnen- en buitenland, worden via Kenniscentrum Loodswezen B.V. verricht.

Hieronder volgt een eenvoudige weergave van het Loodswezen (zonder de stille maatschappen en STODEL). Het geografische aandachtsgebied van het Loodswezen omvat de Nederlandse zeehavens en de Vlaamse zeehavens aan de Schelde. De laatstgenoemde op basis van het tussen Nederland en België gesloten verdragsrechtelijke Scheldereglement en de internationale samenwerkingsovereenkomst met het Vlaamse Gewest. Hiermee heeft het Loodswezen naast de landelijke ook een wettelijke, grensoverschrijdende publieke taak. Ook op beleidsmatig terrein reiken de aandacht, contacten en interactie vaak verder. Internationaal wordt zoveel mogelijk met buitenlandse loodsenorganisaties, IMPA en EMPA opgetrokken, om zo in de internationale maritieme wereld het belang van het loodsen van zeeschepen goed over het voetlicht te brengen en wet- en regelgeving daarop aangesloten te krijgen.

Om een goede balans tussen publieke en private belangen te verzekeren is een autonome beroepsuitoefening door loodsen en de publieke verankering van een organisatie als het Loodswezen een belangrijk uitgangspunt. Zo zijn wij in staat om los van economische druk maar tegelijkertijd met oog voor commerciële belangen bij te dragen aan veilig én vlot scheepvaartverkeer ten bate van allen.

Regio Noord

RLc Noord is actief in de havens van Harlingen, Delfzijl en Eemshaven, Kornwerderzand en Lauwersoog. Kenmerkend voor het Waddengebied zijn de vele zandbanken en veranderlijke vaargeulen. Het navigeren en manoeuvreren met schepen is in dit gebied bijzonder lastig. De registerloodsen zijn hier specifiek in getraind. In 2018 kende de regio een flinke groei in het aantal scheepsrezen en dus het aantal loodsverrichtingen. Dat gold met name voor de Eemshaven. Nieuwe initiatieven in de Eemshaven, onder meer rond offshore windactiviteiten en de ombouw van de steenkolencentrale naar een biomassacentrale, zullen naar verwachting de komende jaren voor extra bedrijvigheid zorgen.

Regio Amsterdam-IJmond

De registerloodsen van Amsterdam-IJmond loodsen allerlei soorten zeeschepen door de sluizen bij IJmuiden en begeleiden gigantische cruiseschepen door het drukke scheepvaartverkeer op het Amsterdamse IJ. De regio is actief in de havens van IJmuiden, Beverwijk, Amsterdam en Zaandam en in de haven van Den Helder. In het Amsterdams Noordzeekanaalgebied verrijst de komende jaren ’s werelds grootste zeesluis. Deze biedt nog meer ruimte voor goederentransport en grotere schepen. Loodswezen Amsterdam-IJmond is als adviseur nauw betrokken bij de uitvoering van bepaalde onderdelen van de nieuwe zeesluis.

Regio Rotterdam-Rijnmond

De haven van Rotterdam is de grootste van Europa. In dit druk bevaren gebied vol terminals, raffinaderijen, chemische fabrieken loodsen de registerloodsen van de regio Rotterdam-Rijnmond jaarlijks zo'n 58.000 schepen vlot en veilig de havens in en uit. Het Loodswezen levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de toegankelijkheid van de Rotterdamse haven. De schaalvergroting in de scheepvaart zet door, en de haven bereidt zich daar op voor door de vaarwegen te verdiepen en de haven door te ontwikkelen. Een voorbeeld hiervan is de aanleg van de 2e Maasvlakte. De loodsen hebben een cruciale rol bij het veilig navigeren en manoeuvreren van alle schepen in het drukke en complexe verkeersbeeld.

Regio Scheldemonden

Kenmerkend voor de regio Scheldemonden is de intensieve relatie met Vlaanderen. De registerloodsen zijn actief in de havens aan de Westerschelde en in het Oosterscheldegebied. Van alle schepen van en naar de havens van Antwerpen en Gent, de zogenaamde Scheldevaart, loodsen de Nederlandse loodsen 27,5%; de overige 72,5% wordt gedaan door Vlaamse loodsen. Van de Nederlandse havens gelegen aan de Westerschelde loodsen de Nederlandse loodsen 100% (de zogenoemde Nederlandse wetschepen). De relatie met het Vlaamse Loodswezen, de havenbedrijven en de Vlaamse overheid is goed; er is sprake van wederzijds begrip en waardering. Ook wordt optimaal gebruikgemaakt van elkaars expertise, beschikbare middelen worden zo efficiënt mogelijk ingezet.

Nederlands Loodswezen B.V.

Gezamenlijk zijn de Nederlandse registerloodsen eigenaar van Nederlands Loodswezen B.V. (NLBV). Zij ondersteunt de loodsen 24/7 met de logistiek, de planning en het innen van de loodsgelden. Dat gebeurt zowel fysiek op het water door het vervoer van loodsen van en naar de zeeschepen als organisatorisch: NLBV voert een breed scala aan ondersteunende taken uit (HR, ICT, inkoop, financiën & controlling en kwaliteit en veiligheid). NLBV is hiervoor met mensen en materieel actief in de vier regio’s en landelijk via de Centrale Ondersteunende Diensten in Hoek van Holland. De Algemene Raad van de NLc en de directeur van NLBV overleggen met elkaar over landelijke onderwerpen in de Bestuursraad. De secretaris van de NLc en de financieel directeur van NLBV zijn adviserende leden in de Bestuursraad. Voor het behartigen van de belangen van de werknemers kent NLBV een goed functionerende ondernemingsraad.

Raad van Commissarissen

Nederlands Loodswezen B.V. heeft een Raad van Commissarissen (RvC). De RvC houdt toezicht op het beleid en de algemene gang van zaken in NLBV en op de uitvoering van de taken van de Bestuursraad. De RvC bestaat uit drie personen met verschillende competenties en achtergronden op politiek-bestuurlijk, nautisch-maritiem en financieel vlak. Elk lid van de RvC wordt voor drie jaar benoemd, met een maximum van vier zittingstermijnen. 

Extern toezicht

Het Loodswezen staat vanuit de overheid onder sectorspecifiek toezicht van de ACM. Dit toezicht is vastgelegd in de Wet markttoezicht registerloodsen. Jaarlijks stelt de ACM het loodsgeldtarief vast. Dit gebeurt op basis van een tariefvoorstel van het Loodswezen, dat vooraf wordt besproken met door de minister aangewezen partijen die voornamelijk afkomstig zijn uit de haven- en scheepvaartsector.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is bezig met een evaluatie van de Wet markttoezicht registerloodsen (WMR). De minister concludeerde in 2013 dat ‘efficiënter en effectiever markttoezicht nodig en mogelijk is en dat er daarom een aantal wijzigingen zal worden doorgevoerd in de Loodsenwet. De wet moet zodanig worden gewijzigd dat er sprake zal zijn van een meer gelijkmatige tariefontwikkeling, met voldoende prikkels voor de loodsen om efficiëntie te waarborgen, dat het toezicht wordt versimpeld en de bereikte transparantie wordt geborgd en de positie van de gebruikers wordt versterkt.' Het dossier bevat een aantal restpunten. In dat verband heeft het ministerie onlangs aangegeven dat de uniforme openbare voorbereidingsprocedure in de tariefcyclus niet toegepast wordt. Dit biedt het Loodswezen de mogelijkheid om in een bijgesteld tariefvoorstel uit te gaan van de meeste actuele reizenramingen van Ecorys. De partijen die betrokken zijn bij de tariefconsultatie hechten daar veel belang aan. Over een aantal andere punten zijn we nog in gesprek met het ministerie. We verwachten dat in 2019 het wetgevende proces zal aanvangen en dat de aanpassingen per 1 januari 2021 in zullen gaan.

Overig

De Nederlandse Loodsencorporatie is een door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen erkende onderwijsinstelling. Hierdoor kan het Loodswezen een eigen hbo- masteropleiding bieden, die opleidt tot Master in Maritime Piloting (zie ‘Training en opleiding’). De Onderwijsinspectie houdt toezicht op deze opleiding.